Od stuleci z ceramika za pan brat

Bolesławiec, jak każde śląskie miasto, ma swoją niemiecką nazwę – Bunzlau. Stąd też naczynia ceramiczne z tej miejscowości czasami nazywa się „bunclokami”. Samo miasto zostało ulokowane około  1190 roku i powszechnie się uważa, że jego nazwa została mu nadana w celu uświetnienia księcia śląskiego, Bolesława Wysokiego. Wytwarzana tutaj od około XIV wieku ceramika nie zawsze miała jednak tak charakterystyczny wygląd jak dzisiaj. Pierwsze naczynia z Bolesławca to m. in. butle, które były dekorowane reliefami oraz brązowymi nakładkami po okryciu brązowym szkliwem ziemnym. Najciekawszym przykładem takiej butli była ta należąca do lokalnego pastora – Mergo. Obecnie znajduje się ona w zbiorach Muzeum Narodowego we Wrocławiu i do pewnego czasu była najstarszym okazem bolesławieckiej ceramiki, który udało się znaleźć. Niedawno jednak badania archeologiczne pracowników Muzeum Ceramiki w Bolesławcu doprowadziły ich do jeszcze starszych odkryć – dotarli oni do śmietnika jednego ze średniowiecznych bolesławieckich warsztatów garncarskich.

Jakość nie do podrobienia

Ciekawym momentem w historii Bolesławca było stworzenie w 1897 roku Ceramicznej Szkoły Zawodowej, która nie tylko kształciła adeptów w tej dziedzinie, ale i nadawała ton modzie ceramicznej w całym regionie.Mimo różnych podejść do wytwarzania ceramiki i zmieniających się przez wieki wzorów, bolesławieccy twórcy zawsze byli znani z produkcji przede wszystkim solidnych oraz trwałych naczyń. Najlepszym tego świadectwem jest duża liczba produktów ceramicznych, które przetrwały do dzisiaj. Bolesławieckim twórcom nie przeszkodziły nawet dwie wojny światowe, chociaż w wyniku powojennych wysiedleń Niemców, część garncarzy z miasta została zmuszona do kontynuowania swojej pracy już za granicą – chociaż ich produkty nigdy nie dorównały popularnością polskim. Marka „ceramiki bolesławieckiej” stała się zbyt trwała i znana. Co za tym idzie, było już wiele prób tworzenia ceramiki podobnej do tej z Bolesławca. Mieli się za to zabierać Chińczycy, mieli również próbować Niemcy – jednak póki co oryginalne produkty są znacznie popularniejsze i lepiej się sprzedają niż ich podróbki.

Obecnie Bolesławiec jest uznawany za stolicę polskiej ceramiki i wygląda na to, że jego sława długo nie przeminie, co jest zagwarantowane nie tylko przez wytwarzanie produktów wysokiej jakości, ale też i prozaiczny powód – ceramika zawsze jest potrzebna. Wprawdzie technologia idzie do przodu i sprawia, że coraz więcej rzeczy staje się niepotrzebnymi, ale naczynia, kubki, płytki podłogowe i inne produkty przyporządkowywane do grupy ceramicznych, zawsze będą zajmowały szczególną pozycję w guście dekoracyjnym i funkcjonalnym coraz większej rzeszy osób.

Artykuł Bolesławiec – polska stolica ceramik pochodzi z serwisu HOMEMANIA.

Garść refleksji

Na co dzień o ceramice nie myślimy za wiele. Naczynia? Używamy ich: jemy, pijemy z nich, a potem myjemy, aby odłożyć na półkę. Płytki w łazience? Codziennie po nich stąpamy, czasem dodając sobie odrobinę luksusu w postaci ogrzewania podłogowego. Ściany z kaflami w kuchni również widzimy (i najczęściej myjemy) codziennie. Nie zdajemy sobie jednak sprawy z tego, że za wiele lat wszystkie te rzeczy mogą być cennym świadectwem naszych czasów – tak, jak dla współczesnych archeologów są nim naczynia i inne elementy ceramiki architektonicznej z poprzednich epok, nierzadko bardzo odległych czasowo.

W podręcznikach do historii starożytnej znaleźć można przecież piękne zdjęcia ceramicznych wazonów czy mis, na których malowano różnorodne sceny z życia antycznych ludów. Sportowcy czy bohaterowie mitów greckich – każdy mógł zachować się na wazie nawet przez stulecia. Oczywiście, czasami naczynie było po prostu ozdabiane wzorem, często podkreślającym kształt danej misy czy wazy. Było to jednak robione przez rzemieślników z takim pietyzmem, że absolutnie nie ujmowało rękodziełu nic z piękna.

Każdy z tych szczegółów umożliwia archeologom i badaczom historii ustalenie, z którego okresu historycznego pochodzi dane naczynie, a także pozwala na scharakteryzowanie danej kultury. Nawet z fragmentów rozbitych waz można wyciągać wnioski o ich pierwszych właścicielach, tak samo jak z ceramicznych elementów stłuczonych antycznych fryzów czy ścian.

Skąd taka trwałość?

Wiele osób zadaje sobie pytanie – skoro wiele elementów wykonanych z teoretycznie bardziej trwałych materiałów nie przetrwało do dziś, to dlaczego archeolodzy wciąż odnajdują tyle wielowiekowej ceramiki? Przyczyn jest wiele. Całą sprawę ułatwia zapewne fakt, że ceramika nigdy nie była pierwszym celem najeźdźców. Kamienie i metale szlachetne, wino, zdobne stroje – złodzieje uwielbiali rabować tego typu towary. Jednak ceramiczne naczynia nie przedstawiały aż tak takiej wartości, zwłaszcza jeśli przedstawiały one kulturę podbitego narodu. Dlatego zwykle albo były pozostawiane w spokoju, albo tłuczone – stąd odnajdowane wszędzie szczątki.

Oczywiście ceramika nie była wykorzystywana tylko przez narody epoki antycznej. W średniowieczu ceramiczne płyty i mozaiki również znajdowały swoje zastosowanie. Na terenach zdominowanych przez muzułmanów używano ich między innymi w meczetach czy pałacach, dodając do nich po raz kolejny w historii walor artystyczny – ceramiczne płyty układano w różnorodne wzory, wzbogacając je o elementy dekoracyjne. To samo można powiedzieć o Europie – w okresie średniowiecza oraz renesansu, oprócz terakoty, stosowano również atrakcyjne wzory ceramiczne, mające uświetnić dane pomieszczenie.

Dzisiaj ceramika jest obecna praktycznie w każdym polskim domu – jeśli nie jako dekoracja, to przynajmniej spełnia role czysto funkcjonalne. I choć wytwarzana jest nieco innymi metodami i z trochę innych materiałów niż kiedyś, wciąż stanowi nieodłączny element wystroju różnych pomieszczeń. Czy kiedykolwiek, chodząc po płytkach podłogowych, zastanawialiście się, jakim będą one świadectwem naszych czasów? To jeden z wielu powodów, dla których warto zadbać o kafle czy płytki w swoim domu – aby przyszli archeolodzy mogli na ich podstawie rzetelnie ocenić epokę nowożytną. Ot, jak łatwo przejść do historii…

Artykuł Historia z ceramiką w tle: tysiące lat tradycji ceramicznej pochodzi z serwisu HOMEMANIA.

Wyjątkowy projekt z ceramiką w tle

Twórcy projektu w ramach zwiedzania proponują wizyty w Stoke-on-Trent (Anglia), Delft (Holandia), Limoges (Francja), Faenza (Włochy) oraz Selss i Hoehr-Grenzhausen (Niemcy). Każde z tych miast, wedle wizji autorów inicjatywy, odcisnęło swój trwały ślad w historii europejskiej ceramiki, a także promuje ją w krajobrazie swojego miasta. W 2012 roku europejska trasa turystyczna ceramiki została wynagrodzona certyfikatem „Kulturalnej Trasy”, przyznawanym przez Radę Europy. Projekt otrzymał także dofinansowanie na rozwój z Unii Europejskiej.

Częścią inicjatywy jest również aplikacja dostępna w sklepie iTunes, która jest przewodnikiem po miastach będących partnerami projektu. Znajdziemy w niej ich mapy, miejsca warte zwiedzenia, informacje związane z ich historią oraz inne wartościowe wskazówki, które mają pomóc w zaplanowaniu podróży do jednego z miast ViaCeram. Biorąc pod uwagę, że strona internetowa – mimo że zawiera pewne informacje – jest w nieustannej budowie, aplikacja może naprawdę się przydać.

W cyklu artykułów o ViaCeram przybliżymy każde miasto będące członkiem tej inicjatywy. A nuż zdecydujecie się wybrać na wyjątkową podróż?

Faenza (Włochy)

Na początek zaglądamy do Włoch i pytamy: czy kiedykolwiek słyszeliście o słowie „fajans”? To specyficzny rodzaj ceramiki, podobny do porcelany, który znamy od czasów antycznych, jednak główne centrum jego wytwarzania w Europie znalazło się w mieście Faenza. Ceramika, która powstawała pod czujnym okiem włoskich artystów od XII wieku, zaczęła być nazywana „faience” – stąd słowo „fajans”, będące zgrabnym spolszczeniem. Tak naprawdę mamy jeszcze inną nazwę na ten rodzaj ceramiki: majolika, jednak dominacja produkcji w tej dziedzinie przez Faenzę sprawiła, że nazwa „majolika” zniknęła z wielu europejskich języków, jej miejsce zajęły zaś różne odmiany nazwy włoskiego miasta – „faience”, „faiance”, etc. Każde z nich oznacza tę kolorową ceramikę, z której wytwarza się głównie talerze; chociaż w toaletach można spotkać jeszcze fajansowe muszle klozetowe.

Faenza ma bogatą historię – od czasów etruskich, przez panowanie Imperium Romanum, po bycie pod rządami weneckimi, papieskimi, a ostatecznie od 1944 roku jest częścią zjednoczonych Włoch. Biorąc pod uwagę związki tej miejscowości z ceramiką, nieprzypadkowym wydaje się fakt ulokowania tutaj Międzynarodowego Muzeum Ceramiki, w którego zbiorach znajdują się okazy ceramiczne z całego świata – klasyczne amfory sąsiadują z fajansami i dziełami Picassa.

Każdego roku w pierwszych miesiącach jesieni – we wrześniu i październiku – organizowane są międzynarodowe wydarzenia, które przyciągają wielu fanów ceramiki. Oprócz nich można natknąć się na ciekawe konferencje: przykładem jest czerwcowe spotkanie pod tytułem „Ceramika dla energii”. W ten sposób Faenza staje się nie tylko świadkiem bogatej historii, ale stara się też kształtować przyszłość ceramiki, będąc perłą regionu Emilia Romagna.

Artykuł Śladem europejskiej ceramiki z ViaCeram – Faenza (Włochy) pochodzi z serwisu HOMEMANIA.

Wystarczy jeden dobry fachowiec

Jednym z miast leżących w regionie Fichtelgebirge, tuż między Smreczanami a Górami Elster, jest Selb, które zostało zaproszone do udziału w inicjatywie ViaCeram – europejskiego szlaku ceramicznego. Porcelana, z której słynie to miasto, jest w nim szczególnie celebrowana: w całej miejscowości można znaleźć muzea oraz fabryki porcelany –w tym te produkujące ceramikę.

Ceramiczna historia tego miasta zaczyna się, jak większości miejscowości tego typu, od pojedynczej osoby. W 1879 roku Phillipp Rosenthal, powróciwszy z praktyki ceramicznej w Ameryce, osiadł na zamku Erkersreuth i zaczął w nim wyrabiać unikalną porcelanę. Szybko jego zakład stał się przedsiębiorstwem o znaczącym udziale w rynku. Potem został przekształcony w spółkę akcyjną, która nie tylko rozwijała firmę Rosenthala, ale i przejmowała inne fabryki porcelany. Sam Rosenthal był znany nie tylko z wysokiej jakości ceramiki, ale i z innowacji: to on podchwycił trend na porcelanę francuską i zaprojektował jej wyjątkowe okazy. To on również wprowadził do powszechnego użytku motywy secesyjne na porcelanie i to w jego fabryce wyrobiono sześć figurek słynnego bohatera kreskówek: Myszki Miki.

Do dzisiaj firma Rosenthala ma swoją siedzibę w Selb i jest dominującym producentem ceramiki w regionie. Z kolei w całej miejscowości widać, jakie ślady odcisnęło na niej bycie porcelanowym zagłębiem Niemiec. Na placu Marcina Lutra w Selb znajdziemy nawet porcelanową fontannę, która została wzniesiona w 2003 roku. Charakteryzują ją niebiesko-białe płytki ceramiczne, którymi ozdobiono dolną część fontanny. Ciekawostką są także porcelanowe dzwony umieszczone w centrum miasta, które codziennie sygnalizują wybicie godziny dwunastej.

Święto Porcelany w Selb

Całe miasto zbiera się w pierwszą sobotę sierpnia każdego roku, aby świętować – bowiem wówczas odbywa się jeden z największych festynów tego typu na świecie: Święto Porcelany. Podczas tego święta każda firma ceramiczna wystawia swoje stoiska, na których może się zareklamować i pokazać swoje produkty, licząc na to, że zostaną zakupione przez turystów.

Oczywiście należy się spodziewać, że z racji tego, iż Selb jest znanym w całym Niemczech oraz Europie zagłębiem ceramicznym, jego mieszkańcy będą głównie znani z wyrobu ceramiki lub umiejętności pokrewnych. Jednak wśród najbardziej znanych mieszkańców Selb, oprócz Phillippa Rosenthala, odnotowuje się głównie… graczy hokeja, takich jak: Manfred Ahne, Joerg Hanft, Peter Schiller czy Udo Doehler.

Warto odwiedzić Selb, chociażby po to, aby zobaczyć, jak wygląda tutaj słynny jarmark ceramiczny, urządzany podczas Święta Porcelany. Jednak, zwiedzając zaułki tego uroczego bawarskiego miasta, warto pamiętać także o historii Philippa Rosenthala, który samą swoją osobą wsławił to miasto i uczynił z niego porcelanowe zagłębie. Jak widać czasami od jednej osoby zależy sukces całej miejscowości.

Artykuł Śladem europejskiej ceramiki z ViaCeram – Selb (Niemcy) pochodzi z serwisu HOMEMANIA.

Gdzie jest surowiec, tam jest przemysł

Historia lokalnego przemysłu ceramicznego zaczęła się w momencie odkrycia bogatych złóż gliny. Wtedy też zaczęli tutaj ściągać ceramicy, aby wyrabiać najwspanialsze dobra. Ich przykładem są naczynia, produkowane szczególnie w Kannenbäckerlandzie, czyli Krainie Ceramicznych Dzbanków. Pojawia się ona w oficjalnych dokumentach po raz pierwszy w 1786 roku, zaś obecnie mieści się tutaj wiele zakładów garncarskich, które do dzisiaj wyrabiają szaroniebieskie naczynia. Jednak można tutaj spotkać się również z ceramiką artystyczną, wyrabianą przez specjalnie do tego stworzone zakłady.

W 1643 roku założono tutaj kooperatywę gildyjną, która miała własny herb i zrzeszała wszystkich ceramików mieszkających w promieniu 5 mil od Grenzhausen. Była ona potrzebna zwłaszcza ze względu na to, że wiek XVII stał się złotym wiekiem Westerwaldzkiej ceramiki. Już w 1771 roku w regionie pracowało więcej niż 600 ceramików. Jednak z czasem gildie przestały być potrzebne, zwłaszcza, gdy ceramicy zaczęli zakładać swoje przedsiębiorstwa. W 1804 i 1814 roku rozwiązano ostatnie istniejące tutaj gildie skupiające lokalnych artystów. Rozpoczęła się era rywalizacji o klienta.

Okoliczne atrakcje – nie tylko ceramiczne

Wokół Höhr-Grenzhausen znajdują się liczne miejsca, które spodobają się osobom zainteresowanym ceramiką. Jednym z nich jest Keramikmuseum Westerwald – muzeum ceramiczne Westerwaldu, które przedstawia historię lokalnej ceramiki oraz rozwój warsztatów, czyniąc to w dosyć nietypowy sposób: na muzealnych wystawach możemy zobaczyć na przykład lalki, zebrane przy stole zastawionym naczyniami ceramicznymi.

Mimo tego, że samo miasteczko jest dosyć małe (liczy sobie niecałe 10 tysięcy mieszkańców), to co roku we wczesnych dniach czerwca odbywa się tutaj huczny jarmark ceramiczny, na którym lokalni wyrobnicy przedstawiają swoje dzieła. To także świetna okazja, aby zakupić unikalny okaz ceramiki lub po prostu przespacerować się uroczymi zaułkami niemieckiego miasteczka. Jeśli znudzi się nam temat ceramiki, można po drodze także zajrzeć do Heimatsmuseum, w którym wystawy prezentują codzienne życie mieszkańców tego regionu. Można obejrzeć zabawki małych dzieci, rzeczy, których dawniej używano do sprzątania czy… robienia prania. Wizyta w takim muzeum na pewno będzie miłą odmianą od pogoni za ceramiką i jednocześnie wzbudzi nostalgię, przypominającą o dawnych czasach, gdy wszystko było inne, a technologia jeszcze nie była aż tak dominująca w naszym życiu.

Samo Höhr-Grenzhausen to doskonały cel odwiedzin, jednak należy pamiętać, że dla doświadczenia pełni tego regionu i oferowanych przezeń atrakcji, dobrze będzie wziąć ze sobą samochód: większość atrakcji kryje się w okolicznych miasteczkach i wioskach, główne miasto to tylko nieformalna stolica regionu ceramicznego.

Artykuł Śladem europejskiej ceramiki z ViaCeram – Höhr-Grenzhausen (Niemcy) pochodzi z serwisu HOMEMANIA.

Brytyjska ceramika od pokoleń

W mieście swoją siedzibę ma sporo firm zajmujących się produkcją ceramiki, istniejących od zamierzchłych czasów. Znajdziemy tutaj takich potentatów branży jak: Wedgwood, Burleigh czy Emma Bridgewater. Produkty każdej z tych firm charakteryzują się osobnym stylem, po którym można rozpoznać producenta, jednak wszystkie z nich są związane z tym brytyjskim regionem.

Stoke-on-Trent szczyci się także licznymi muzeami. Cztery największe obiekty tego typu są prowadzone przez miasto i odzwierciedlają bogatą – nie tylko pod względem ceramicznym – historię regionu. Trzeba bowiem wiedzieć, że Stoke-on-Trent powstało z połączenia sześciu różnych miast o różnej kulturze oraz dziejach historycznych. W mieście istnieją jednak także prywatne muzea, najczęściej przy ceramicznych firmach. Przykładem jest Wedgwood Museum, działające przy jednym z wyżej wymienionych potentatów tej branży. W jego zbiorach znajdują się przede wszystkim dzieła ceramiczne związane z rodziną Wedgwoodów, która przez wieki zarządzała firmą.

Powstałe miasto nie tylko reprezentuje bogatą historię ceramiczną regionu, ale i posiada… chińską nazwę. W 2014 roku agencja VisitBritain, promująca Zjednoczone Królestwo i jego atrakcje, postanowiła zachęcić Chińczyków do częstszego odwiedzania ich kraju i zostawiania na wyspach większej ilości pieniędzy. Jako że dla mieszkańców Państwa Środka jednym z ważniejszych elementów w kulturze jest nazewnictwo, a na angielskich nazwach miejscowości czasami łamią sobie język, częścią brytyjskiej kampanii była inicjatywa, w której Chińczycy zostali poproszeni o nadanie brytyjskim miastom oraz wydarzeniom imienia w języku mandaryńskim. W rezultacie parę brytyjskich miejscowości uzyskało miejscami dosyć osobliwe chińskie odpowiedniki. Słynny doroczny wyścig wioślarski, w którym rywalizują Oxford i Cambridge, zwany „University Boat Race”, przez Chińczyków został przemianowany na „Shuang Long Xi Shui”, co można przetłumaczyć jako „dwa smoki pluskające się w wodzie”. Z kolei Chińczycy wybierający się do Stoke-on-Trent od tej pory mówią, że jadą do… „Różnorodnej Ceramiki” (Wan Bo Tao Ci).

Kultura i sztuka – nie tylko ceramiczna

Od 2015 do 2018 roku Muzeum oraz Galeria Sztuki regionu Potteries, jedno z muzeów zarządzanych przez miasto, czci 100. Rocznicę wybuchu I Wojny Światowej. Obchody urządzane są we właściwy regionowi sposób – jednym z przejawów było stworzenie ceramicznego odwzorowania okopów wojennych. Najciekawszym jednak dziełem wystawionym przez muzeum w ramach tych celebracji była praca Stephena Dixona pt. „Piękna gra” (oryginalnie – „The Beautiful Game”), przedstawiająca żołnierzy z ceramiki, którzy rozgrywają historyczny mecz piłki nożnej w trakcie świąt 1914 roku na froncie zachodnim. Na jeden wieczór żołnierze walczący przeciwko sobie pod sztandarami Wielkiej Brytanii oraz Niemiec zawarli nieoficjalny pokój i stanęli w szranki na improwizowanym boisku. Dodatkowego smaku tej pracy nadaje fakt, że została ona stworzona z ceramiki, która była produkowana w regionie Potteries i osiągnęła szczyt swojej popularności właśnie podczas I Wojny Światowej.

Stoke-on-Trent pozostaje na mapie centralnej Anglii ciekawym punktem do odwiedzenia – nie tylko dla fanów ceramiki. W tym zagłębiu ceramicznym nie sposób się nudzić.

Artykuł Śladem europejskiej ceramiki z ViaCeram – Stoke-on-Trent (Anglia) pochodzi z serwisu HOMEMANIA.